Diaconaal Platform Dordrecht

Nieuwsberichten

Verslag halfjaarlijkse bijeenkomst 7 november 2023

Diaconaat en duurzaamheid

Hebben diakenen en caritasmedewerkers, behalve de zorg voor economische gerechtigheid (eerlijk delen, zeg maar), óók een taak en verantwoordelijkheid om ecologische gerechtigheid (zorg voor de schepping, dus het tegengaan van vervuiling en opwarming) te bevorderen? Dat was de vraag die centraal stond op deze DPD-bijeenkomst. Van tevoren was aan een aantal vaste bezoekers van de DPD-bijeenkomsten gevraagd om te laten weten in hoeverre het thema ‘leeft’ in hun kerkelijke gemeente.
Lees meer

Vooraf

Onderstaand ‘verslag’ wijkt wat af van de exemplaren die u na eerdere DPD-bijeenkomsten van ons kreeg. Dat heeft vooral met het bijzondere onderwerp te maken, vooral met de vraag of het bevorderen van duurzaamheid wel een taak is van de kerk. Een groot deel van het verhaal is een weergave van de inleiding die Wim Aanen hield. Daarin wordt bovengenoemde vraag aan de orde gesteld, maar ook beantwoord en geconcretiseerd. Het is dus niet een puur objectief antwoord. Nochtans hopen we dat het – voor zover nodig – binnen kerken en diaconieën een aanzet zal zijn voor bezinning op het onderwerp. 

Net als daarbuiten zijn er ook in de kerk verschillende meningen. Ook daar kun je horen beweren dat er helemaal geen klimaatprobleem is. En dus hoeft er op dit gebied ook niks te gebeuren. Anderen ontkennen niet dat er sprake is van opwarming. Maar, betogen zij, daar zijn we in Nederland maar voor zo’n klein deel voor verantwoordelijk dat het zinloos is er aandacht en geld aan te besteden.

Nog een ander motief is theologisch en wordt het duidelijkst verwoord door een Amerikaanse christen: ik doe niet aan afvalscheiding, want hoe eerder deze aarde ‘op’ is, hoe eerder we een nieuwe krijgen.

De eerste opvatting is alleen vol te houden door de rapporten over dit onderwerp – zoals het meeste recente IPCC rapport uit 2023, en de doorvertaling daarvan voor Nederland door het KNMI – te negeren, maar ook je ogen te sluiten voor wat er om ons heen gebeurt: de extreme hitte, droogte en regenval, bosbranden en hagel. Wie afgelopen zomer op vakantie in Zuid-Europa was, is inmiddels wellicht ervaringsdeskundige.

Inmiddels is ook wel overduidelijk dat het probleem voor groot deel wordt veroorzaakt door ‘ons’, in het rijke Westen, en dat de ‘lasten’ vooralsnog in Afrika worden betaald. Vooralsnog, maar misschien is het wel nodig dat we hier in het welvarende deel van de wereld wat vaker aan den lijve ondervinden wat die gevolgen zijn. Als de geleerden gelijk krijgen, hoeven we daar ook niet meer zo heel lang op te wachten.

En wat het tweede argument betreft: dat geldt voor heel veel zaken. 

Allemaal nieuwe dingen of alle dingen nieuw?

Maar wat zeg je tegen mensen die geen enkel probleem hebben met de opwarming van de aarde én de gevolgen daarvan, omdat dat de nieuwe hemel en de nieuwe aarde alleen maar sneller dichterbij brengt. De vraag is of er een spiksplinternieuwe aarde komt, of dat de ‘zeer goede’ schepping uit Genesis (1:31) opnieuw helemaal wordt zoals de Schepper die had bedoeld? De DPD-bijeenkomst was te kort voor een uitvoerige bijbelse verantwoording; een aantal schriftgedeelten kwam in vogelvlucht voorbij. 

Om te beginnen zijn er de psalmen die de lof zingen over de schepping; zo komt na de bekende Psalm 103, over de God die liefdevol en genadig is, schulden vergeeft en als een Vader voor zijn kinderen zorgt, een loflied op de schepping, Psalm 104. Die begint met precies dezelfde woorden als 103 – Prijs de HEER, mijn ziel – en is 1,5 keer zo lang.

Heel bekend is de opdracht van de Schepper om zijn schepping te bebouwen én te bewaren. Voor het volk Israel werd die opdracht concreet gemaakt door de bepaling dat niet alleen de mens, maar ook het land recht had op sabbatsrust. Alleen ging het dan niet om de 7e dag, maar om het 7e jaar: dan mocht het niet worden ingezaaid, en hoefde het dus ook niks te produceren. Het volk wordt meerdere malen gewaarschuwd dat God de ‘rechten’ van het land in de gaten houdt; toen het gebod niet werd nageleefd, liet Hij het volk in ballingschap voeren ‘totdat alle niet in acht genomen sabbatsjaren vergoed waren” (II Kronieken 36:21). Stel je voor dat we het gebod over het sabbatsjaar in ons land net zo serieus hadden genomen als de sabbatdag; dan zouden we nu heel wat minder milieuproblemen hebben. 

In het bekende slot van Romeinen 8 komt naar voren dat de schepping is meegesleurd in de (zonde-)val van de mens, maarook weer ‘zal worden bevrijd uit de slavernij van de vergankelijkheid en zal delen in de vrijheid en luister die Gods kinderen geschonken wordt’ (vers 21). 

Petrus maakt een vergelijking tussen het vuur waardoor de ‘tegenwoordige hemel en aarde …. worden prijsgegeven aan het vuur’ en het water van de zondvloed waardoor de toenmalige wereld verging (II Petrus 3 : 6 en 7).Maar toen het water van de vloed was verdwenen, kwam weer de ‘gezuiverde’, zeer goede schepping uit Genesis 1 tevoorschijn. Kennelijk is het vuur waar Petrus over schrijft niet het vuur van de vuilverbrandingsoven, maar gaat het om louterend vuur.

Christelijke geluiden 

Ruim 50 jaar geleden, in 1972, zag het bekende klimaatrapport, van de Club van Rome het licht. Sinds die tijd, en soms al iets eerder, waren er ook christenen die wezen op de verantwoordelijkheid voor het bewaren van de schepping. Bob Goudzwaard, bekend van de ‘economie van het genoeg’, wijdde zijn proefschrift al deels aan het bedreigde milieu. Hans Bouma schreef, eveneens in de 70er jaren, ‘de aarde is er ook nog’. De evangelische theoloog en publicist Evert van der Poll en zijn vrouw Janna Stapert schreven een boek met de titel Als het water bitter is, Evangelisch denken en de milieucrisis. Ook de geformeerd vrijgemaakte professor Douma wijdde eind jaren 80 een deel van de reeks Ethische bezinning aan het milieu. En ‘last but not least’ is er, wat recenter, de encycliek Laudato Si van Paus Franiscus

Er zijn ook diverse christelijke organisaties die, ieder op een eigen manier, aandacht vragen voor het milieu. A Rocha is een wereldwijde organisatie, actief in een twintigtal landen. In Nederland zetten Veertien lokale groepen zetten zich op verschillende locaties in voor natuurbehoud. Micha Nederland – eveneens onderdeel van een wereldwijde organisatie – vraagt aandacht voor economische én ecologische gerechtigheid, o.a. middels een cursus en aan jaarlijkse Micha-zondag. Groene Kerken wil bevorderen dat kerken stappen zetten op het gebied van ecologische theologie en praktijk. Verder was er kort geleden een grote dagconferentie in Veenendaal onder de titel Groen gelovig. Het Nederlands dagblad schreef afgelopen zomer een groene preekwedstrijd uit. De Martine Vonk-stichting reikt jaarlijks een prijs uit aan ‘een organisatie of persoon die zich op een onderscheidende en innovatieve manier inzet voor de schepping’ en nam het initiatief ‘tot een bijzondere leerstoel Christelijk Ecologisch Denken’; dr. David Onnekink zal vanaf januari 2024 deze leerstoel bekleden.

Wat kan de diaken doen?

De diaken of caritasmedewerker is niet geroepen een klimaatdrammer te zijn, maar kan wel een belangrijke rol spelen om het gemeenteleven en de gemeenteleden (verder) te helpen op het spoor van duurzaamheid. Zo kan zij of hij erop wijzen dat het bij het plaatsen van zonnepanelen en isolatie niet alleen maar gaat – of zou moeten gaan – om de vraag of het rendabel is, maar ook om zorg voor de schepping. En dat het te maken heeft met naastenliefde: de grote problemen in Afrika hebben alles te maken met ons consumptiepatroon. Datzelfde geldt voor de komende geslachten, die geconfronteerd kunnen of zullen worden met wat hun ouders en grootouders nu doen – óf nalaten. 

Naast de zaken die erg voor de hand liggen – zonnepanelen op het dak, isolatie, warmtepompen – kan er ook aandacht zijn voor vervoer: hoe komt de goegemeente naar de kerk, maar ook; hoe ver mag de gastvoorganger reizen? En als samen eten een onderdeel is van het gemeenteleven, is de vraag kan dat ook met minder of zonder vlees(zelfs barbecueën kan flexitarisch) en zonder weggooiborden en bestek (zelf meebrengen). 

Werkvakanties zijn een prachtige manier om jonge mensen bewust te maken van de grote verschillen in deze wereld, en hen helpen om veel bewuster met ons consumptiepatroon om te gaan. Maar de vraag is of dat met het vliegtuig moet, en heel ver weg; dichterbij is ook schrijnende armoede te vinden.

Verder kan de diaken voorstellen ook een milieudoel op het collecterooster te zetten, en he initiatief nemen om de Michacursus aan te bieden in de kerk en/of op 20 oktober 2024 (maar een andere keer mag ook) een Michazondag te houden. Tenslotte kan de vraag of al het drukwerk nog wel nodig is in deze gedigitaliseerde wereld. 

Genieten van genoeg

Martine Vonk schreef er een boekje over en Elly (van Elly & Rikkert) zong een kinderlied met deze titel. Want ‘als je alleen maar bezig bent met ‘genoeg’ kun je namelijk heel zuur worden’. Paulus gebruikt beide woorden in zijn brief aan Timotheüs als hij het heeft over de wortel van alle kwaad: geldzucht. Het gaat er om tevreden te zijn met ‘genoeg’; concreet: voedsel en kleding (ofwel: bad, brood en bed), maar dat dan ook te zien als zien als een geschenk van ‘God, die ons rijkelijk van alles voorziet om ervan te genieten’. 

BESPREKING

In de bespreking bleek dat lang niet voor iedereen klimaat en diaconaat in elkaars verlengde liggen. Wel kon men meer met de gedachte dat als geven een diaconale taak is voor iedere christen, het tegenovergestelde ‘minder nemen zodat de ander ook wat heeft’, op meer bijval kon rekenen. Vanuit dat perspectief voelde men meer ruimte om na te denken wat dit voor eigen gedrag kan betekenen.

RONDJE LANGS DE VELDEN

Na een bespreking in groepen was het laatste kwartier voor het bekende rondje. Daarin kwam een drietal onderwerpen aan de orde. 

  • Broodnodig organiseert ieder jaar een rugzakkenactie voor de dak- en thuislozen die de vrijwilligers wekelijks op straat ontmoeten. Hen willen ze graag een gevulde rugzak meegeven. De vraag is om deze actie te ondersteunen door te zorgen voor die inhoud. Welkom zijn verzorgingsproducten als shampoo, douchefris of deodorant (geen stukken zeep aub), tandenborstels en tandpasta, sokken, ondergoed of T-shirt (M/L/XL), handschoenen, papieren zakdoekjes, iets lekkers (houdbaar) en een pakje drinken, een bemoedigende kaart (zonder uw achternaam of adres) en oude slaapzakken, gebruikte herentruien, jassen, joggingbroeken of schoenen. U kunt uw bijdrage op zaterdag 9 december van 10.00 – 12,00 uur inleveren bij de kruiskerk, Vriesestraat 64, of telefonisch (06-38750346) of per mail (broodnodig@samendordt.nl) een afspraak maken om u bijdrage op te laten halen.
  • Schuldhulpmaatje is een landelijke organisatie die mensen met dreigende schulden helpt. De organisatie biedt deskundige ondersteuning en begeleiding door vrijwilligers aan mensen met financiële problemen te koppelen. Een maatje helpt bij het op orde brengen van iemands geldzaken. Belangrijk is dat een maatje persoonlijke aandacht schenkt en kan motiveren om vol te houden als het moeilijk is. Zij of hij is de vertrouwenspersoon van iemand in een kwetsbare positie, voelt zich betrokken bij de hulpvrager en is bereid om structureel tijd beschikbaar te maken. Een aankomend maatje krijgt een 3-daagse training en jaarlijkse bijscholing middels-learning. Aan diakenen de vraag rond te kijken in hun kerk naar mensen waarvan zij het idee hebben dat die in het profiel past. Meer informatie op www.schuldhulpmaatje.nl of via shmdordrecht@gmail.com, 078-6311943.
  • Stadsgenoot Tom Kolsters werkt voor de landelijke organisatie SchuldHulpMaatje. Hij vroeg aandacht voorde actie Red je het wel. Doel is kerken en andere die vraag te laten stellen aan mensen die ingrijpende gebeurtenissen meemaken, zoals een scheiding, verlies van werk, of bij andere signalen. Er wordt op korte termijn een actiepakket gepresenteerd, dat bij het stellen van deze vraag kan helpen. Afgesproken is de volgende DPD-bijeenkomst aan dit onderwerp te besteden. 

De volgende DPD-bijeenkomst hopen we te houden op donderdag 11 april 2024.

Lees meer
Lees meer